Artykuły · 6 lipca 2026

Gdzie otworzyć aptekę? Analiza lokalizacji na podstawie danych rynkowych

Uzyskanie zezwolenia na aptekę ogólnodostępną zależy od spełnienia kilku przesłanek ustawowych, ale w praktyce to lokalizacja rozstrzyga o powodzeniu inwestycji. Przygotowanie dokumentacji i znalezienie lokalu to kwestia tygodni. Spełnienie kryterium demograficznego i odległościowego, przy jednoczesnym zachowaniu limitów własnościowych, wymaga analizy przed złożeniem wniosku. Niniejsze opracowanie pokazuje, jak wykorzystać dane z Rejestru Aptek i GUS do wytypowania lokalizacji, w której kryteria ustawowe są spełnione, a konkurencja ograniczona.

Kryterium demograficzne i odległościowe jako główna bariera wejścia

Zgodnie z art. 99 ust. 3b ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612; dalej "Prawo farmaceutyczne") zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej wydaje się, jeżeli na dzień złożenia wniosku liczba mieszkańców w gminie w przeliczeniu na jedną aptekę ogólnodostępną wynosi co najmniej 3000 osób, a odległość od planowanej lokalizacji do najbliższej funkcjonującej apteki, liczona pomiędzy wejściami do izb ekspedycyjnych w linii prostej, wynosi co najmniej 500 metrów. Niespełnienie jednego z tych warunków oznacza odmowę zezwolenia, chyba że zachodzi wyjątek przewidziany w ustawie.

Art. 99 ust. 3d Prawa farmaceutycznego przewiduje odstępstwa od obu tych ograniczeń. Zgodnie z art. 99 ust. 3d pkt 1: „Ograniczeń, o których mowa w ust. 3b, nie stosuje się (...) jeżeli na dzień złożenia wniosku o wydanie zezwolenia, odległość od miejsca planowanej lokalizacji apteki do najbliżej funkcjonującej apteki ogólnodostępnej, liczona pomiędzy wejściami do izb ekspedycyjnych aptek w linii prostej, wynosi co najmniej 1000 metrów”. Przepis uchyla oba ograniczenia z ust. 3b łącznie, demograficzne i odległościowe. Wyjątki obejmują również nabycie całości apteki od spadkobiercy dotychczasowego posiadacza zezwolenia przy zachowaniu adresu (art. 99 ust. 3d pkt 2) oraz wniosek składany przez uczelnię farmaceutyczną (art. 99 ust. 3d pkt 3).

Praktyczne znaczenie ma przede wszystkim próg 1000 metrów. Lokal spełniający ten warunek zwalnia inwestora z konieczności badania wskaźnika liczby mieszkańców na aptekę w gminie. Wymaga to jednak znalezienia lokalizacji, w której w promieniu kilometra od wejścia do izby ekspedycyjnej nie znajduje się żadna inna apteka ogólnodostępna.

Białe plamy apteczne: gminy bez placówki aptecznej

Białe plamy apteczne definiuje się jako gminy administracyjne, w których Rejestr Aptek nie odnotowuje żadnej czynnej apteki ogólnodostępnej. Według bieżących danych w Polsce takich gmin jest 89, przy łącznej liczbie 379 637 mieszkańców. Odrębną kategorię stanowią gminy obsługiwane wyłącznie przez punkt apteczny: 343 gminy, w których mieszka 1 561 725 osób.

Dla podmiotu planującego wejście na rynek gmina z listy białych plam eliminuje na starcie konieczność weryfikacji odległości 500 metrów, ponieważ nie istnieje obiekt, od którego należałoby ją mierzyć. Pozostaje do sprawdzenia kryterium demograficzne. Jeżeli gmina liczy co najmniej 3000 mieszkańców, wniosek o pierwszą aptekę w gminie spełnia warunek z art. 99 ust. 3b w zakresie liczby ludności. Jeżeli populacja jest niższa, ale odległość do najbliższej apteki w sąsiedniej gminie przekracza 1000 metrów, zastosowanie znajduje wyjątek z art. 99 ust. 3d pkt 1.

Osobną uwagę należy poświęcić gminom obwarzankowym. Gmina wiejska nosząca nazwę sąsiedniego miasta, na przykład gmina wiejska Elbląg otaczająca miasto Elbląg, formalnie figuruje jako biała plama, mimo że mieszkańcy mają dostęp do aptek w mieście oddzielonym granicą administracyjną. Gminy te składają się najczęściej z rozproszonych wsi i przedmieść. Trudno w nich wskazać jedno centrum handlowe czy komunikacyjne: zabudowa jest rozrzucona, a mieszkańcy i tak przemieszczają się codziennie do sąsiedniego miasta do pracy, szkoły, przychodni czy po większe zakupy. Apteka w takiej lokalizacji może nie być najbardziej optymalnym rozwiązaniem, ponieważ naturalny przepływ pacjentów kieruje się w stronę miasta, a nie w głąb gminy obwarzankowej. Przed podjęciem decyzji inwestycyjnej każdą gminę z listy białych plam należy zweryfikować nie tylko pod kątem formalnego braku placówki, ale też faktycznych wzorców przemieszczania się ludności.

Radar szans biznesowych: pojemność demograficzna gmin

Radar szans biznesowych operuje na innej logice niż białe plamy. Nie bada, czy w gminie działa apteka, ale czy przy obecnej liczbie mieszkańców jest na nią ustawowe miejsce. Algorytm wylicza pojemność gminy jako iloraz liczby mieszkańców i 3000, zaokrąglony w dół do liczby całkowitej. Wolne miejsca stanowią różnicę między pojemnością a liczbą czynnych aptek ogólnodostępnych w gminie. Wynik dodatni oznacza, że kryterium demograficzne z art. 99 ust. 3b pozostawia przestrzeń na kolejne zezwolenie.

Należy podkreślić, że radar weryfikuje wyłącznie przesłankę demograficzną. Nie uwzględnia odległości między placówkami, warunków lokalowych ani innych przesłanek z art. 99 i art. 101 Prawa farmaceutycznego. Gmina z wolnymi miejscami w radarze spełnia jeden z dwóch warunków ustawowych, co czyni ją kandydatem do dalszej, szczegółowej analizy lokalizacyjnej.

W serwisie /radar prezentowane są dwa zestawienia. Pierwsze zawiera gminy z miejscem na kolejną aptekę, posortowane malejąco po liczbie wolnych miejsc, a następnie po populacji. Drugie obejmuje najludniejsze gminy bez apteki i bez punktu aptecznego. Publicznie dostępny jest podgląd obejmujący trzy pierwsze pozycje z każdej kategorii. Pełne listy oraz eksporty do CSV i XLSX są dostępne w ramach Dostępu Premium.

Punkt apteczny jako wariant na terenach wiejskich

Na terenach wiejskich, gdzie pełnowymiarowa apteka nie osiągnęłaby rentowności, alternatywę stanowi punkt apteczny. Zgodnie z art. 70 ust. 3 Prawa farmaceutycznego punkt apteczny może zostać utworzony wyłącznie na terenach wiejskich i tylko wówczas, gdy w danej wsi nie działa apteka ogólnodostępna. Kryterium demograficzne ani odległościowe z art. 99 ust. 3b nie mają do niego zastosowania.

Punkt apteczny cechuje niższy próg wejścia pod kilkoma względami. Podmiotem prowadzącym może być osoba fizyczna, osoba prawna lub spółka prawa handlowego (art. 70 ust. 2 Prawa farmaceutycznego), bez ograniczenia do farmaceutów wynikającego z art. 99 ust. 4. Funkcję kierownika może pełnić farmaceuta z rocznym stażem albo technik farmaceutyczny z trzyletnim stażem pracy w aptekach ogólnodostępnych (art. 70 ust. 2b). Brak wymogu minimalnej powierzchni podstawowej. Opłata za zezwolenie wynosi 1800 zł, w przeciwieństwie do pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującej przy aptece.

Ograniczeniem jest asortyment zamknięty w wykazie substancji czynnych określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia (Dz.U. 2023 poz. 2533), wydanego na podstawie art. 71 ust. 3 pkt 2 Prawa farmaceutycznego. Punkt apteczny nie sporządza leków recepturowych. Dla inwestora poszukującego lokalizacji na wsi przy ograniczonym budżecie stanowi to racjonalny kompromis między kosztem wejścia a zakresem działalności.

Limity własnościowe: cztery apteki i próg jednego procenta

Podmioty posiadające już apteki ogólnodostępne przy planowaniu kolejnej lokalizacji muszą uwzględnić dwa dodatkowe ograniczenia z art. 99 Prawa farmaceutycznego.

Zgodnie z art. 99 ust. 3a zezwolenia nie wydaje się, jeżeli wnioskodawca, wspólnik lub partner spółki będącej wnioskodawcą jest wspólnikiem w spółkach prowadzących łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne, sam prowadzi co najmniej 4 apteki (w tym przez podmioty zależne) albo należy do grupy kapitałowej prowadzącej łącznie co najmniej 4 apteki. Limit czterech aptek ma charakter bezwzględny dla danego kręgu podmiotów powiązanych.

Zgodnie z art. 99 ust. 3 pkt 2 i 3 zezwolenia nie wydaje się również podmiotowi, który na terenie województwa prowadzi więcej niż 1 procent aptek ogólnodostępnych, oraz członkowi grupy kapitałowej, której członkowie przekraczają ten próg. Ponieważ próg liczony jest na poziomie województwa, a nie kraju, inwestor może posiadać kilka aptek w dużym województwie i jednocześnie przekraczać próg jednego procenta w województwie o małej liczbie aptek ogółem.

Przed złożeniem wniosku o kolejne zezwolenie zaleca się weryfikację poziomu koncentracji w docelowym województwie w sekcji Koncentracja w serwisie Raporty Apteczne. Udział sieci przekraczających próg 1 procenta w danym województwie daje obraz nasycenia rynku i potencjalnych ograniczeń dla nowych wniosków.

Metodyka wyboru lokalizacji: sekwencja analityczna

Poniższa sekwencja kroków porządkuje proces wyboru lokalizacji, opierając każdy etap na danych dostępnych w serwisie Raporty Apteczne oraz na przesłankach ustawowych. Złożenie wniosku do wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego stanowi etap końcowy, poprzedzony analizą.

1. Weryfikacja gminy pod kątem białych plam (/biale-plamy). Gmina bez apteki ogólnodostępnej eliminuje konieczność pomiaru odległości. Należy ustalić, czy gmina nie jest obwarzankiem rozproszonym wokół miasta oraz czy jej populacja spełnia kryterium 3000 mieszkańców albo czy zachodzi wyjątek 1000 metrów od apteki w gminie sąsiedniej (art. 99 ust. 3d pkt 1).

2. Analiza pojemności demograficznej w radarze szans (/radar). W gminach posiadających już apteki radar wskazuje, czy kryterium demograficzne pozostawia miejsce na kolejną placówkę. Dodatnie wolne miejsca kwalifikują gminę do dalszej analizy.

3. Pomiar odległości w linii prostej między wejściami do izb ekspedycyjnych. Odległość drogowa nie jest miarodajna. Jeżeli odległość od konkretnego lokalu do najbliższej apteki przekracza 1000 metrów, oba ograniczenia z art. 99 ust. 3b przestają obowiązywać na podstawie art. 99 ust. 3d pkt 1.

4. Sprawdzenie limitów własnościowych. Podmiot posiadający istniejące apteki weryfikuje, czy nowa lokalizacja nie narusza limitu 4 aptek (art. 99 ust. 3a) oraz czy udział w województwie nie przekroczy progu 1 procenta (art. 99 ust. 3 pkt 2). Dane o koncentracji dostępne są w serwisie (/koncentracja).

5. Kompletacja wniosku zgodnie z art. 100 Prawa farmaceutycznego. Wymagane załączniki obejmują tytuł prawny do lokalu, plan i opis techniczny sporządzony przez osobę uprawnioną, opinię Państwowej Inspekcji Sanitarnej, dane kierownika apteki spełniającego wymagania art. 88 ust. 2 wraz z dokumentami potwierdzającymi kwalifikacje, oraz wymagane oświadczenia. Opłata za udzielenie zezwolenia wynosi pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę (24 030 zł w 2026 roku, art. 105 ust. 1 Prawa farmaceutycznego).

Dane dla kroków 1 i 2 dostępne są publicznie w formie podglądu. Pełne listy gmin wraz z eksportami do CSV i XLSX objęte są Dostępem Premium.

Wykorzystanie danych serwisu w procesie decyzyjnym

Dane prezentowane w serwisie pochodzą z Rejestru Aptek prowadzonego przez Centrum e-Zdrowia oraz z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego. Są aktualizowane na bieżąco w miarę kolejnych odświeżeń rejestru.

Dostęp Premium udostępnia trzy kategorie danych istotnych na etapie wyboru lokalizacji. Po pierwsze, pełne listy gmin w radarze szans i w białych plamach, wykraczające poza publiczny podgląd. Po drugie, eksporty do formatów CSV i XLSX umożliwiające zestawienie danych serwisu z własnym modelem biznesowym inwestora. Po trzecie, feed zmian w rejestrze aptek z możliwością filtrowania po województwie, pozwalający monitorować otwarcia i zamknięcia aptek w docelowym regionie. Pakiet Lokalizacyjny (Dostęp Premium Radar) odblokowuje dodatkowo pełne listy gmin dla obu tych raportów.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie najlepiej otworzyć aptekę w Polsce?

Uniwersalna odpowiedź nie istnieje, ponieważ każda lokalizacja wymaga indywidualnej analizy przesłanek ustawowych. Punktem wyjścia jest zestawienie białych plam (gmin bez apteki) i radaru szans (gmin z wolnymi miejscami według kryterium 3000 mieszkańców na aptekę). Kolejnym etapem jest pomiar odległości od najbliższej funkcjonującej apteki w linii prostej między wejściami do izb ekspedycyjnych. Oba zestawienia dostępne są w serwisie Raporty Apteczne.

Ile jest gmin bez apteki w Polsce?

89 gmin nie posiada żadnej apteki ogólnodostępnej, przy łącznej populacji 379 637 mieszkańców. 343 gminy obsługuje wyłącznie punkt apteczny, co oznacza 1 561 725 mieszkańców zamieszkujących gminy bez dostępu do pełnowymiarowej apteki. Dane pochodzą z Rejestru Aptek i są aktualizowane na bieżąco.

Czym się różnią białe plamy od radaru szans?

Białe plamy identyfikują gminy, w których nie funkcjonuje żadna apteka ogólnodostępna, niezależnie od liczby mieszkańców. Radar szans wskazuje gminy, w których kryterium demograficzne (3000 mieszkańców na aptekę) pozostawia miejsce na kolejną placówkę, także w gminach, gdzie apteki już działają. Pierwsze odpowiadają na pytanie o brak placówki, drugie o pojemność rynku.

Czy punkt apteczny można otworzyć w każdej wsi?

Nie. Zgodnie z art. 70 ust. 3 Prawa farmaceutycznego punkt apteczny może zostać utworzony wyłącznie na terenie wiejskim i wyłącznie wtedy, gdy w danej wsi nie działa apteka ogólnodostępna. Oba warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Istnienie apteki w danej wsi wyklucza możliwość utworzenia punktu aptecznego.

Ile kosztuje sprawdzenie lokalizacji pod aptekę?

Dane podstawowe (białe plamy, podgląd radaru szans, koncentracja) są bezpłatne. Pełne listy gmin wraz z eksportami do CSV i XLSX udostępnia Dostęp Premium. Opłata wynosi 121,77 zł brutto za 30 dni (pakiet Standard) lub 613,77 zł brutto za pakiet Lokalizacyjny, który odblokowuje pełne listy gmin w radarze szans i białych plamach.

Co daje dostęp Premium przy wyborze lokalizacji?

Pełne listy gmin w radarze szans i w białych plamach (zamiast publicznego podglądu ograniczonego do trzech pozycji), eksporty do CSV i XLSX do dalszej analizy w arkuszu kalkulacyjnym oraz feed zmian w rejestrze aptek z możliwością filtrowania po regionie. Pakiet Lokalizacyjny rozszerza dostęp o pełne listy gmin w obu raportach.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej dla indywidualnej sprawy. Stan prawny na 6 lipca 2026 r.